Αποκάλυψη
Η προληπτική
εκστρατεία των Σκοπίων για την «εξήγηση» των θέσεων τους και η ανησυχητική
κινητικότητα στο Στρασβούργο – Η ελληνική πλευρά παρακολουθεί στενά τις
μεθοδεύσεις.
Αποκλειστικό
ρεπορτάζ: Χρήστος Δημητριάδης
Σε μια
περίοδο όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων
παραμένουν εύθραυστες, οι συνεχιζόμενες και μεθοδευμένες προσπάθειες της
πολιτικής ηγεσίας της Βόρειας Μακεδονίας να επιτύχουν την αναγνώριση μιας
διακριτής «μακεδονικής ταυτότητας και γλώσσας» μέσω των ευρωπαϊκών θεσμών, και
δη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, συνιστούν μια νέα, σημαντική πρόκληση που δεν
μπορεί να αφήσει αδιάφορη την Αθήνα. Πληροφορίες που διαρρέουν από κύκλους του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και αναπαράγονται με ενθουσιασμό από μέσα ενημέρωσης
των Σκοπίων, κάνουν λόγο για επικείμενη υιοθέτηση κειμένου που θα «επιβεβαιώνει
την ιδιαιτερότητα της μακεδονικής ταυτότητας και γλώσσας», σε μια κίνηση που εκλαμβάνεται
από την κυβέρνηση της γειτονικής χώρας ως διπλωματική νίκη έναντι των
βουλγαρικών ενστάσεων, αλλά ταυτόχρονα παρακάμπτει και υπονομεύει το πνεύμα και
το γράμμα της Συμφωνίας των Πρεσπών. Η ελληνική κυβέρνηση και η διπλωματία
παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις, έτοιμες να παρέμβουν όπου και
όπως απαιτείται για την προάσπιση των εθνικών συμφερόντων και της ιστορικής
αλήθειας.
Η
«Επιχείρηση Γοητείας» των Σκοπίων και οι Ευρωπαϊκές «Πλάτες»
Η τρέχουσα
κινητικότητα δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Αποτελεί την κορύφωση μιας
συντονισμένης και επίμονης «προληπτικής εκστρατείας», όπως την αποκαλούν οι
ίδιοι οι αξιωματούχοι της Βόρειας Μακεδονίας, με στόχο να «εξηγήσουν» τις
θέσεις τους και να αποσπάσουν την εύνοια των ευρωπαϊκών κέντρων αποφάσεων. Η
ηγεσία των Σκοπίων, υπό τον νέο Πρωθυπουργό Χρίστιαν Μίτσκοσκι και την Πρόεδρο
Γκορντάνα Σιλιάνοβσκα-Ντάβκοβα – αμφότεροι γνωστοί για τις εθνικιστικές τους
κορώνες και την αμφισβήτηση πτυχών της Συμφωνίας των Πρεσπών – φαίνεται να
επενδύει σημαντικά σε αυτό που αποκαλεί «δημιουργική διπλωματία».
Σύμφωνα με
τις πληροφορίες που μεταδίδονται, και οι οποίες χρήζουν άμεσης και ενδελεχούς
επαλήθευσης από ελληνικής πλευράς, η επερχόμενη έκθεση προόδου για τη Βόρεια
Μακεδονία, που αναμένεται να υιοθετηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον
Ιούλιο, φέρεται να περιλαμβάνει «αναγνώριση της μακεδονικής ταυτότητας και
γλώσσας σε τέσσερα σημεία». Εάν αυτό ευσταθεί, θα πρόκειται για μια εξέλιξη που
οι γείτονές μας σπεύδουν να πανηγυρίσουν ως δεύτερη μεγάλη επιτυχία μετά την
απόφαση της γερμανικής Ομοσπονδιακής Βουλής (Bundestag) στις 15 Ιουνίου 2023, η
οποία αναφερόταν στη «μακεδονική γλώσσα».
Η επιλογή
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως πεδίου για την προώθηση αυτών των θέσεων δεν
είναι τυχαία. Η Πρόεδρος Σιλιάνοβσκα-Ντάβκοβα έχει επανειλημμένα αναφερθεί στο
ΕΚ ως πιθανό «παραγωγό δημιουργικών λύσεων» για την υπέρβαση του βουλγαρικού
βέτο, το οποίο μπλοκάρει την ενταξιακή πορεία της χώρας. Η Βουλγαρία, ως
γνωστόν, θέτει ως όρο την αναγνώριση των βουλγαρικών ριζών του σλαβικού πληθυσμού
και της γλώσσας της Βόρειας Μακεδονίας, καθώς και την συμπερίληψη της
βουλγαρικής μειονότητας στο Σύνταγμα της γείτονος. Τα Σκόπια, από την πλευρά
τους, προσπαθούν να διεθνοποιήσουν τη διαφορά τους με τη Σόφια, παρουσιάζοντας
εαυτούς ως θύματα ενός παράλογου εθνικισμού που θέτει σε κίνδυνο το «δικαίωμα
στον αυτοπροσδιορισμό».
Ενδεικτικές
αυτής της στρατηγικής είναι οι πρόσφατες δηλώσεις της Υφυπουργού Ευρωπαϊκών
Υποθέσεων της Βόρειας Μακεδονίας, Βικτόρια Τράικοφ. Η κα Τράικοφ τόνισε ότι η
χώρα της έχει επικοινωνήσει «πιθανές λύσεις» στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού
Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, καθώς και στην Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ για την
Ασφάλεια και την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, κατά την πρόσφατη επίσκεψή
της στα Σκόπια. Η κα Κάλας, από την πλευρά της, ανέφερε ότι «εξετάζονται
ορισμένοι μηχανισμοί για την υπέρβαση των εμποδίων», μια δήλωση που ερμηνεύθηκε
στα Σκόπια ως ενθαρρυντική.
«Μέχρι
στιγμής είναι αποφασιστικοί και σταθεροί στις θέσεις τους, ούτε εμείς
υποχωρούμε, οπότε ίσως βρεθούμε κάπου στη μέση», δήλωσε η κα Τράικοφ,
προσθέτοντας με νόημα: «Αυτό που είναι σημαντικό για εμάς ως κυβέρνηση είναι να
επιμείνουμε ώστε οι σχέσεις καλής γειτονίας να συνεχίσουν να καλλιεργούνται
όπως πρέπει». Το ερώτημα που προκύπτει αβίαστα είναι τι ακριβώς εννοούν οι
γείτονές μας με τον όρο «σχέσεις καλής γειτονίας», όταν οι ενέργειές τους
τείνουν να υπονομεύουν θεμελιώδεις συμφωνίες και να αναζωπυρώνουν ιστορικές και
ταυτοτικές αντιπαραθέσεις.
Ο Ρόλος του
Εισηγητή και η Απουσία «Βουλγαρικών Επιφυλάξεων»
Ιδιαίτερη
σημασία για την πλευρά των Σκοπίων φαίνεται να έχει το πρόσωπο του εισηγητή για
τη χώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, του Αυστριακού ευρωβουλευτή των Πρασίνων,
Τόμας Βάιτς. Η Αυστρία, χώρα με παραδοσιακά καλές σχέσεις με τα Σκόπια, έχει
προσφερθεί να διαδραματίσει μεσολαβητικό ρόλο. Η έκθεση προόδου που θα υποβάλει
ο κ. Βάιτς, σύμφωνα πάντα με τις σκοπιανές πηγές, αναμένεται να είναι
«απαλλαγμένη από βουλγαρικές επιφυλάξεις σχετικά με τη μακεδονική γλώσσα». Αυτό
παρουσιάζεται ως μια νίκη της «μακεδονικής αξιοπρέπειας» και ως επιβεβαίωση ότι
«η Ευρώπη του 21ου αιώνα δεν πρέπει να επιτρέψει να τεθεί σε κίνδυνο το
κυρίαρχο δικαίωμα κανενός στην αυτοπροσδιορισμό».
Εδώ ακριβώς
έγκειται και η μεγάλη παγίδα για την Ελλάδα. Η Συμφωνία των Πρεσπών, στο Άρθρο
1, παράγραφος 3, ορίζει με σαφήνεια ότι ο όρος «Μακεδονία» και «Μακεδόνας» για
το Δεύτερο Μέρος (Βόρεια Μακεδονία) αναφέρεται στην επικράτειά του, τη γλώσσα
του, τον λαό του, με τη δική τους ιστορία και πολιτισμό. Ωστόσο, στο ίδιο
άρθρο, στην παράγραφο 3(γ), διευκρινίζεται ότι η γλώσσα του Δεύτερου Μέρους, η
«μακεδονική γλώσσα», ανήκει στην ομάδα των νοτιοσλαβικών γλωσσών. Το κρίσιμο
σημείο είναι ότι η Συμφωνία, στο Άρθρο 7, παράγραφος 2, ορίζει ότι οι όροι
«Μακεδονία» και «Μακεδόνας» αναφέρονται σε διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο και
πολιτιστική κληρονομιά για κάθε χώρα. Επιπλέον, το Άρθρο 7, παράγραφος 4,
τονίζει ότι το κάθε Μέρος δεν θα χρησιμοποιεί σύμβολα που αποτελούν μέρος της
ιστορικής ή πολιτιστικής κληρονομιάς του άλλου.
Η προσπάθεια
των Σκοπίων να αποσπάσουν μια γενική και αόριστη «αναγνώριση μακεδονικής
ταυτότητας» από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, χωρίς τις απαραίτητες διευκρινίσεις
που προβλέπει η Συμφωνία των Πρεσπών, είναι προφανές ότι αποσκοπεί στη
δημιουργία τετελεσμένων και στην έμμεση αμφισβήτηση της ελληνικότητας της
ιστορικής Μακεδονίας. Η επίκληση του «δικαιώματος στον αυτοπροσδιορισμό»
γίνεται επιλεκτικά και αποσπασματικά, αγνοώντας τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει
το Κράτος των Σκοπίων με μια διεθνή
συμφωνία, η οποία άλλωστε αποτέλεσε και το «διαβατήριο» για την ένταξή της στο
ΝΑΤΟ και την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ (έστω και αν
αυτές προσκρούουν τώρα στο βουλγαρικό βέτο).
Η Ελληνική
Διάσταση και οι Κίνδυνοι από την Υποβάθμιση των Πρεσπών
Για την
Ελλάδα, η κατάσταση αυτή εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Οποιαδήποτε απόφαση
ευρωπαϊκού οργάνου αναφέρεται σε «μακεδονική ταυτότητα» χωρίς να λαμβάνει υπόψη
τις σαφείς διακρίσεις και οριοθετήσεις της Συμφωνίας των Πρεσπών, ουσιαστικά
την υπονομεύει. Η ελληνική Μακεδονία, με την πλούσια ιστορική και πολιτιστική
της κληρονομιά, δεν μπορεί να επιτρέψει την καπηλεία του ονόματός της και την
αλλοίωση της ιστορικής αλήθειας.
Οι αναλυτές
στα Σκόπια, τους οποίους επικαλούνται τα τοπικά μέσα, πανηγυρίζουν ότι «όταν ως
χώρα επιδεικνύουμε σταθερή στάση και συνέπεια… τότε η ΕΕ δεν έχει κανένα
επιχείρημα να απαντήσει διαφορετικά από το να μας ακούσει». Υποστηρίζουν
μάλιστα ότι η «προνοητικότητα» της σημερινής ηγεσίας και η «ανοιχτή» παρουσίαση
των «μακεδονικών επιχειρημάτων» αποδίδει καρπούς, σε αντίθεση με την «τυφλή
υπακοή στις Βρυξέλλες» των προηγούμενων κυβερνήσεων. Αυτή η ρητορική, πέραν του
ότι είναι αυτοαναφορική και υπηρετεί εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες,
παραγνωρίζει ότι η «σταθερή στάση» που επικαλούνται συχνά μεταφράζεται σε
αδιαλλαξία και σε προσπάθεια μονομερούς επιβολής θέσεων που αντιβαίνουν στις
διεθνείς συμφωνίες.
Η ελληνική
διπλωματία καλείται να δράσει προληπτικά και αποτελεσματικά. Είναι απαραίτητο:
- Να καταστήσει σαφές προς όλους
τους ευρωπαϊκούς εταίρους, και ιδίως προς τα μέλη του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου, ότι οποιαδήποτε αναφορά σε «μακεδονική ταυτότητα και γλώσσα»
πρέπει να είναι απολύτως συμβατή με τις προβλέψεις της Συμφωνίας των
Πρεσπών. Αυτό σημαίνει ρητή αναφορά στον σλαβικό χαρακτήρα της γλώσσας και
στην σαφή διάκριση από την ελληνική ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά
της Μακεδονίας. - Να αναδείξει τις συνεχείς
προσπάθειες της ηγεσίας της Βόρειας Μακεδονίας να παρερμηνεύσει και να
υπονομεύσει τη Συμφωνία των Πρεσπών, συμπεριλαμβανομένης της μη χρήσης του
συνταγματικού ονόματος της χώρας (erga omnes) από την ίδια την Πρόεδρο και
τον Πρωθυπουργό της. - Να υπενθυμίσει ότι η τήρηση των
διεθνών συμφωνιών και των σχέσεων καλής γειτονίας αποτελεί θεμελιώδη
προϋπόθεση για την ευρωπαϊκή πορεία οποιασδήποτε υποψήφιας χώρας. Η επιλεκτική εφαρμογή
συμφωνιών ή η προσπάθεια παράκαμψής τους δεν συνάδει με τις ευρωπαϊκές
αρχές και αξίες. - Να ενισχύσει τη δική της
«προληπτική εκστρατεία» ενημέρωσης των ευρωπαϊκών θεσμών και της διεθνούς
κοινής γνώμης για
τις ελληνικές θέσεις, την ιστορική αλήθεια και τη σημασία της πλήρους και
άνευ αστερίσκων εφαρμογής της Συμφωνίας των Πρεσπών.
Η Ανάγκη για
Εθνική Συσπείρωση και Διπλωματική Αντεπίθεση
Η εφημερίδα
«ΝΕΑ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ» έχει κατ’ επανάληψη τονίσει την ανάγκη για διαρκή επαγρύπνηση
και εθνική ομοψυχία στα ζητήματα που άπτονται των εθνικών μας συμφερόντων. Οι
εξελίξεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εάν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες από τα
Σκόπια, θα σηματοδοτήσουν μια αρνητική τροπή που απαιτεί άμεση και συντονισμένη
αντίδραση.
Η ελληνική
κυβέρνηση οφείλει να εξαντλήσει κάθε διπλωματικό μέσο για να αποτρέψει τη
δημιουργία τετελεσμένων που θα ενθαρρύνουν περαιτέρω τον αλυτρωτισμό και τις
εθνικιστικές εξάρσεις από την πλευρά της Βόρειας Μακεδονίας. Οι Έλληνες
ευρωβουλευτές, από όλα τα κόμματα, έχουν χρέος να κινητοποιηθούν, να
ενημερώσουν τους συναδέλφους τους από άλλες χώρες και να εργαστούν ώστε η όποια
έκθεση προόδου ή ψήφισμα να μην αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες ή για την
προώθηση θέσεων που αντιστρατεύονται τα ελληνικά συμφέροντα και την ιστορική
πραγματικότητα.
Η
«προνοητικότητα» που επικαλούνται οι γείτονές μας στην εξωτερική τους πολιτική,
φαίνεται πως αποσκοπεί στη σταδιακή διάβρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών και στην
επιβολή μιας δικής τους αφήγησης. Η Ελλάδα, με τη σειρά της, πρέπει να
επιδείξει τη δική της, στιβαρή και τεκμηριωμένη, προνοητικότητα, υπερασπιζόμενη
με αξιοπρέπεια και αποφασιστικότητα τα εθνικά της δίκαια. Η ιστορία της
Μακεδονίας είναι μία και είναι ελληνική. Οποιαδήποτε προσπάθεια παραχάραξής της,
από οπουδήποτε κι αν προέρχεται, πρέπει να βρίσκει απέναντί της το αρραγές
μέτωπο του Ελληνισμού. Η μάχη για την ταυτότητα και την ιστορία είναι διαρκής
και η Πέλλα, η καρδιά της αρχαίας Μακεδονίας, παρακολουθεί με ιδιαίτερη
ευαισθησία και απαίτηση για υπεράσπιση της αλήθειας.
Αναμονή και
Ετοιμότητα
Οι επόμενες
εβδομάδες, μέχρι την πιθανή υιοθέτηση της έκθεσης προόδου τον Ιούλιο, θα είναι
κρίσιμες. Η Αθήνα δεν πρέπει να αιφνιδιαστεί. Η παρακολούθηση των εξελίξεων
πρέπει να είναι στενή, η προετοιμασία για κάθε ενδεχόμενο ενδελεχής και οι
διπλωματικές παρεμβάσεις άμεσες και στοχευμένες. Η «μεγάλη πλειοψηφία των
Ευρωπαίων βουλευτών» που φέρονται έτοιμοι να υποστηρίξουν τις σκοπιανές θέσεις,
όπως ισχυρίζονται οι πηγές από το Στρασβούργο, πρέπει να ενημερωθεί πλήρως και
για την ελληνική οπτική, για τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη Συμφωνία των
Πρεσπών και για τους κινδύνους που εγκυμονεί η επιλεκτική στήριξη σε μονομερείς
ερμηνείες. Η διατήρηση της σταθερότητας και της καλής γειτονίας στα Βαλκάνια
περνά μέσα από τον σεβασμό των διεθνών συνθηκών και της ιστορικής αλήθειας, όχι
μέσα από την ενθάρρυνση αλυτρωτικών αφηγημάτων και εθνικιστικών πλειοδοσιών.
